Boekrecensie ‘Amsterdam’, Russell Shorto

Meteen nadat ik van deze schrijver zijn boek over de ontstaansgeschiedenis van New York (Nieuw Amsterdam) had gelezen, ben ik doorgegaan naar zijn boek over Amsterdam zelf.

Hoe kijkt een Amerikaan tegen onze nationale hoofdstad aan? Nou, met name door te betogen dat ‘tolerantie’ een rode draad is in de geschiedenis van de stad. Net als het ‘liberalisme’ trouwens. Aansluiting daarop: ook de Verlichting heeft misschien wel zijn prille oorsprong gekend in deze stad.

Een mooi inzicht is ook dat Amsterdam wezenlijk anders is dan steden als Parijs: in laatstgenoemde stad zijn de kolossale monumentale gebouwen vooral een uiting van de grootsheid van een kleine groep machthebbers, terwijl in Amsterdam al die mooie panden in de grachtengordel juist iets vertellen over de macht van het volk zelf.

Wat ook verbaast in dit boek, is hoe snel Amsterdam in de 17e eeuw uitgroeide van onbeduidend vissersdorpje tot een belangrijke wereldstad. En hèt centrum van de wereldhandel. Het is volgens mij vooral te wijten aan dat we aanzienlijk slechter waren in oorlog voeren dan in handel voeren; anders hadden (vooral) de Britten de macht toch niet zo makkelijk kunnen overnemen.

In onze nationale geschiedschrijving hadden we soms best wat trotser zijn op ons landje, denk ik dan. Is het een soort valse bescheidenheid of zo, dat deze glorie-periode onderbelicht is en er vooral aandacht was voor bijvoorbeeld het Rampjaar  1672, toen het volk ‘redeloos, radeloos en reddeloos’ was?

Maar er is genoeg om trots over te zijn. ik heb het dan bijvoorbeeld ook over de vele invloedrijke personen die in Amsterdam woonden of neerstreken: schilder Rembrandt, cartograaf Blaeu, maar ook denkers als Spinoza, Descartes en Locke.

Overigens komen ook wat minder florissante feiten zeker aan de orde. Met als dieptepunt de Jodenvervolging in WOII:  nog steeds verbijsterend hoeveel Nederlandse Joden toen zijn vermoord! Het deed me denken aan een messcherpe karakterisering van Nederlanders in die oorlog: de meesten waren niet slecht, maar ook niet erg goed.

Maar goed. Shorto beschrijft dit alles in een fijne stijl. Verwacht niet een complete geschiedschrijving van de stad Amsterdam. Maar wel een heerlijk geschreven boek over onze vaderlandse geschiedenis, met als middelpunt Amsterdam.