Verhalen en meer van Christian Deterink

+menu-


  • Category Archives Alle boekrecensies
  • Boekrecensie ‘1491’, Charles C. Mann

    Posted on by admin

    Dit non-fictie boek gaat over het Amerika van voor de ontdekking ervan door Columbus in 1492 (dit verklaart de titel). Het boek heeft duidelijk als doel enkele wijdverbreide misverstanden uit de wereld te helpen. Zoals de algemene notie dat de beide Amerika’s grotendeels ‘maagdelijke gronden’ waren, met hoogstens hier en daar een verdwaalde primitieve Indiaan op een steppe of in de jungle. Maar voor de rest dus ‘klaar’ om gekoloniseerd te worden.

    Charles Mann bewijst overtuigend dat hiervan geen sprake is geweest. In beide Amerika’s leefden in 1491 juist heel veel mensen en waren er ook vergevorderde beschavingen, zoals de Azteken (hun hoofdstad Tenochtitlan was groter dan het Parijs van die dagen), de Maya’s en de Inca’s. Maar wat er gebeurd is, is dat deze oorspronkelijke bevolking catastrofaal hard is geraakt door ziektes die de Europeanen met zich mee brachten. Hierdoor werden dorpen en steden gedecimeerd en hele samenlevingen volledig ontwricht. Dit was een belangrijke voorwaarde voor de vrij probleemloze kolonisatie door de Europeanen (de Spanjaarden voorop).

    Maar ook andere zaken speelden mee; zoals dat de Spanjaarden door tal van gelukjes en toeval zowel de Azteken als de Inca’s met verbijsterend weinig middelen wisten te onderwerpen.

    Charles Mann brengt dit allemaal zeer nauwgezet in beeld, waarbij mijn enige bezwaar is dat hij soms teveel de academische diepte in gaat. Maar hoe dan ook is dit een zeer interessant boek. Het deed mij ook eens te meer concluderen dat je altijd moet beseffen dat de geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars. En hiermee hebben we altijd een volledig vertekend beeld gehad over precolombiaanse geschiedenis van de Amerika’s!

     


  • Boekrecensie ‘Slaughterhouse Five’, Kurt Vonnegut

    Dit is een boek dat alleen zijdelings gaat over het beruchte bombardement van Dresden in WOII. Het boek is namelijk vooral een boek dat gaat óover een dergelijk boek; allemaal vreselijk meta dus. In een ingewikkelde constructie vertelt de hoofdpersoon dat hij al jaren werkt aan een boek over deze historische gebeurtenis, maar waar hij uiteindelijk over vertelt is een soldaat die het ook allemaal meemaakte, Billy Pilgrim; een verhaal waarin de schrijver hoogstens een figurant is.

    De voornoemde Billy Pilgrim is nogal bijzonder omdat hij los staat van de tijd sinds hij ontvoerd is geweest door buitenaardse wezens, de Tralfamadorians. En zo lezen we erover hoe Billy als een pingpongballetje door zijn leven schiet: zijn jeugd, zijn soldatenjaren, zijn voorziene dood, maar ook zijn leven als getrouwde en welgestelde optometrist.

    De stijl waarin Vonnegut dat doet is enerzijds kaal: met eenvoudige zinnen zonder opsmuk, maar anderzijds excentriek door alle hoogst originele associaties, observaties en vergelijkingen. Door alle korte passages die alle kanten op gaan, creëert hij een soort mozaïek en dat blijft interesseren.

    Bijzonder is ook dat Vonnegut personages opvoert, zoals de onbekende sf-schrijver Kilgore Trout, die hij (zo las ik op Wiki) ook in allerlei andere verhalen terugkomt. Vonnegut heeft met zijn corpus aan boeken dus een soort eigen universum gecreëerd, heel erg gelijk aan hoe David Mitchell dit in zijn boeken doet.

    En zo is dit al met al een prikkelend en zeer bijzonder boek, dat ik zeker zou aanbevelen!


  • Boekrecensie ‘Noorderzon’, Patrick DeWitt

    De schrijver Patrick DeWitt heb ik al een tijdje op de radar door zijn eerdere goede boeken ‘The Sisters Brothers‘ (nu ook verfilmd!) en ‘Ondermajordomus Minor‘.

    Maar dan dit boek, dat draait om ten eerste de elitaire weduwe Frances, die nog steeds teert op de erfenis van haar vroeggestorven man (Frank) en ten tweede om haar onvolwassen zoon Malcolm. Als het geld definitief dreigt op te raken besluiten ze naar Parijs te verkassen, en hier raken ze in contact met allemaal buitenissige types.

    Patrick DeWitt is op zijn best als hij op het randje van het absurde balanceert. En ook hier zijn er aardige passages te vinden, bijvoorbeeld als er via een helderziende wordt gesproken met de in een kat gereïncarneerde Frank (ja echt!).

    Maar dat is onvoldoende om het verder nogal slappe verhaal overeind te houden; er gebeurt hoegenaamd weinig en het einde, waarin Frances een einde aan haar leven maakt als het geld eindelijk op is, zie je al van verre aankomen. Daarmee is dit van de drie boeken die ik van DeWitt gelezen heb, met afstand de minste.


  • Boekrecensie ‘The Rise of Endymion’, Dan Simmons

    Ik was bezig om in één ruk alle delen van de Hyperion-Quadrilogie (1 2 3) opnieuw te lezen, maar dan in het Engels, en nu heb ik ook het vierde en laatste deel uit.

    Dit vierde deel vormt natuurlijk een duidelijke voortzetting en afronding van boek 3, ‘Endymion‘ en heel veel dat ik over dit boek heb gezegd, is hier ook van toepassing. Kortom: misschien niet meer zo briljant als de beide Hyperion-delen, maar nog steeds een heel meeslepend sf-avontuur.

    Wat me bij herlezing opvalt, is dat het verhaal wel wat geïnspireerd lijkt op ‘Terminator 2; Judgement Day‘, de filmklassieker van James Cameron. De geavanceerde T-1000 die Robert Patrick in de voornoemde film neerzet lijkt veel op de super-militair Rhadamanth Nemes. En dat het afschuwelijke monster The Shrike inmiddels een metgezel lijkt te zijn geworden, lijkt nogal op hoe de oorspronkelijke Terminator (Arnold Schwarzenegger) in de film opeens naar het kamp van de good guys is overgestoken. Nu komt het boek uit 1997, enkele jaren later dan de film, dus dat zou zo maar eens kunnen!

    Tegelijk is dit boek natuurlijk overduidelijk geïnspireerd door veel meer dingen. Het concept van Messiaanse figuren bijvoorbeeld, de Katholieke Kerk natuurlijk, de architect Frank Lloyd Wright en veel Oosterse filosofie, om er maar een paar te noemen. Mede hierom is dit boek wederom kostelijk.

    Het enige minpunt is dat Simmons hier en daar wel had mogen schrappen in zijn soms te breedlopige vertelling. Vooral de passage die speelt T’ien Shan ergens over de helft van het boek is veel te uitgebreid (en bij vlagen saai) omdat Simmons het hier overduidelijk niet kan laten al zijn kennis over de Chinese cultuur met je te delen en enorm veel overbodige informatie deelt (alsmede enorm veel namen van plekken en mensen). Dit is een kwaal waar de latere boeken van Simmons steeds meer last van hebben gekregen, helaas… Een belangrijke reden waarom ik me bijvoorbeeld nooit heb gewaagd aan zijn latere boeken zoals ‘The Abominable‘.

    Maar goed, het einde dat Simmons heeft bedacht is dan wel weer hartverscheurend mooi. En heel filosofisch, met concepten als liefde als Newtoniaanse natuurkracht en de aanwezigheid van een ‘leegte die bindt’.

    Hiermee was het prachtig om al deze boeken weer eens gelezen te hebben!


  • Boekrecensie ‘Endymion’, Dan Simmons

    Na het eerste tweeluik uit de Hyperion-quadrologie (1 2) ben ik maar meteen doorgestoomd naar dit boek, ‘Endymion‘, de derde in de reeks. En dat blijft smullen geblazen!

    De stijl van het boek is behoorlijk anders dan de twee voorgangers, want nu wordt een groot deel verteld in het ik-perspectief van de ongedachte ‘titelheld’ Raul Endymion, die de nogal onmogelijk lijkende taak krijgt om Aenea (‘The One Who Teaches’) te beschermen; de messiaanse figuur waar het voorgaande deel al over repte. En zij hebben een flinke reis te maken…

    Deze passages in ik-perspectief worden afgewisseld met stukken in hij-perspectief over Father Captain De Soya, die Aenea juist moet zien uit te leveren aan de vijand; de ‘Pax’.

    Met deze ‘Pax’ heeft Simmons een fascinerend nieuw dystopisch toekomstbeeld geschapen, namelijk eentje waarin de Katholieke kerk met behulp van ‘cruciforms’ die daadwerkelijk eeuwig leven mogelijk maken (en aan de term ‘born again christian‘ een letterlijke betekenis geven) kans heeft gezien de macht in het universum te grijpen. Verder blijkt ook de TechnoCore, de gemeenschap AI’s die vernietigd leken na deel 2, nog verre van uitgeroeid te zijn!

    Vastgesteld moet worden dat dit boek niet meer de rijkdom biedt van al die kostelijke verhaaltjes, zoals die in met name deel 1 verteld werden. Dit boek is dus zeker geen raamvertelling meer, maar eerder te kenschetsen als een veel eenduidiger sf-roman die zich richt op de avonturen van de hoofdpersonen. Dat is echter wel kostelijk gedaan. En zo is dit wederom op haar eigen manier weer een heerlijk boek. Heel fijn om eens te herlezen, nu in het Engels!


  • Boekrecensie ‘The Fall of Hyperion’, Dan Simmons

    Na recent al ‘Hyperion‘ te hebben herlezen (deze keer in het Engels), moest ik me natuurlijk ook nog wagen aan dit boek, dat het naadloze vervolg en de (voorlopige) afronding vormt van het verhaal. Alle zeven de pelgrims confronteren eindelijk op hun eigen manier The Shrike en intussen is een interstellaire oorlog uitgebarsten die het einde van de mensheid kan betekenen. De ‘CEO’ van de Hegemonie der Mensen, Meina Gladstone, moet als de Lincoln c.q. Churchill van haar tijd enkele zeer drastische besluiten nemen. En een nieuwe cybride van de vroeggestorven 20e eeuwse dichter John Keats vormt de essentiële schakel tussen Gladstone en de voornoemde pelgrims. Deze Keats moet intussen op de (ontvoerde!) ‘oude aarde’ zijn gruwelijke ziekbed en dood herbeleven en hij verandert hiermee weer in de grote poëet die hij ooit was…

    Al met al is dit wederom sciencefiction van de hoogste plank. Op heel veel vlakken is dit echt grootse sf: door de immense schaal en complexiteit van die toekomstwereld, door het volle en rijke plot en natuurlijk ook door al die associaties en verwijzingen naar de literaire helden van Simmons zelf. Hiermee is dit boek een enorme prestatie te noemen van een schrijver op de toppen van zijn kunnen.

    Het was een genot dit boek weer gelezen te hebben; misschien ga ik me ook nog wel aan herlezing van de tweede cyclus (Endymion) van dit epos wagen!


  • Boekrecensie ‘Hyperion’, Dan Simmons (onvertaalde versie)

    Ik heb nooit nagelaten dit boek uitvoerig te prijzen als één van mijn absolute favorieten. En daarom wilde ik het ook graag eens opnieuw lezen, en dan wel in de Engelstalige versie.

    Ook dat blijkt al snel een genot te zijn, want oh, wat is dit een fantastisch boek! In de kern is het een raamvertelling waarin zes verhalen verteld worden van de in totaal zeven pelgrims die afreizen naar de Tijdtombes op de afgelegen planeet Hyperion, het oord waar god/monster The Shrike rond waart. En al die verhaaltjes zijn kostelijk en passen ook nog eens heel mooi in elkaar in het enorm grootschalige en complexe toekomstbeeld dat Simmons heeft geschetst van de 28e eeuw.

    Bijzonder blijft ook nog steeds Simmons’ ode aan zijn eigen literaire helden. De gekozen vorm is bijvoorbeeld een variatie op ‘The Canterbury Tales’ van Chaucer. Maar vooral de dichter Keats speelt een centrale rol, zelfs letterlijk. Dat Simmons hierin misschien wel een beetje doordraaft doet misschien af aan de geloofwaardigheid, maar dat neem je graag voor lief in het kostelijke verhaal dat Simmons vertelt.

    Conclusie: ook bij herlezing kan ik niet anders dan opnieuw de loftrompet te steken over deze absolute klassieker!


  • Boekrecensie ‘De laatste ontsnapping’, Jan van Mersbergen

    Op zich lijkt dit boek qua verhaal genoeg interessants te herbergen; een naamloze jonge vader vertelt over Deedee, het vriendje van zijn zoon Ruben, maar vooral over diens vader Ivan, een immigrant vanuit de Balkan, die lange tijd uit zicht was.

    De vertelwijze vind ik evenwel te weerbarstig, want je krijgt als lezer maar heel zijdelings en mondjesmaat zicht op waar dit verhaal echt om lijkt te draaien; de dramatische geschiedenis rondom Ivan en zijn broertje, uit de tijd voor hij in Nederland kwam.

    Intussen gaat het vooral veel over hoe de hoofdpersoon Ivan tegenkomt in het kroegleven in ‘De Delta’ of bij de karate-les van de voornoemde zoons. Dat schiet allemaal niet op, net als dat Van Mersbergen verzuimt om dialogen in aanhalingstekens te zetten; je hoeft het de lezer toch ook niet te makkelijk te maken, toch?

    Nee, ik was niet echt enthousiast over dit boek. En ben er ook niet in geslaagd het helemaal uit te lezen…


  • Boekrecensie ‘Sapiens’, Yuval Noah Harari

    Bij dit boek is de vergelijking snel gemaakt met Stephen Hawking’s ‘Een korte geschiedenis van de tijd‘, waarin die op populair-wetenschappelijke wijze de natuurkunde beschreef (als ik het zo kort mag samenvatten). In dit boek doet Harari hetzelfde met het verschijnsel ‘de mens’. En daarbij heeft hij voldoende interessants te melden in een bovendien zeer leesbare stijl…

    Chronologisch vertelt hij hoe de Sapiens oprees van een vrij onbeduidende soort tot verreweg de belangrijkste soort op aarde. Hoe dit kon? Harari meent dat het vooral te maken heeft met het vermogen van de mens om te denken in ‘ingebeelde ordes’, imaginaire concepten dus. Dit stelde Sapiens in staat om in steeds grotere verbanden samen te werken, op grond van gedeelde ideologieën (dit kan een religie zijn, maar net zo goed het communisme of het kapitalisme). Harari is over die gedeelde ideologieën vaak nogal kritisch; over het kapitalisme stelt hij dat het eigenlijk een heel rare gedachte is om ervan uit te gaan dat alles altijd moet groeien. Eigenlijk is alleen het boeddhisme een gedachtegoed waar Harari enigzins positief over is.

    Er zitten tal van interessante observaties in Harari’s boek. Maar in zijn verhaal, dat in een ‘big history’-stijl de traditionele disciplines als de natuurkunde en biologie aan elkaar verbindt, vertelt hij ook wel over heel veel dingen die ik al wel wist. Die passages, waarin Harari algemeen bekend geachte kennis nog eens sappig hervertelt,  zijn het minst interessant. Maar door de tal van eigenzinnige verfrissende inzichten blijft het boek tot het eind toch boeiend.


  • Boekrecensie ‘Het hout’, Jeroen Brouwers

    Dit bijzonder grimmige boek heeft als hoofdpersoon Bonaventura, broeder in een Franciscaner klooster c.q. jongenspensionaat, ergens diep in Limburg. Hij is hier wel een beetje een buitenbeentje, vooral omdat hij eigenlijk nooit een monnik had willen worden, maar er halfslachtig maar een beetje ingerold, of misschien wel ‘ingerommeld’ is; mede als gevolg van zijn slappe karakter. Maar ook is hij een buitenbeentje omdat hij als één van de weinige kloosterlingen zijn ‘sexuele’ frustraties niet botviert op de kostschool-jongens en die jongens ook niet voortdurend kleineert en tiranniseert.

    Voorgaande verklaart waarom ik het meteen al had over een grimmig boek, want ja: het beeld dat Brouwers schept van dit klooster is bepaald niet mals. Dat zal grotendeels terecht zijn, vrees ik, maar ergens voelt het ook aan als een iets te vileine afrekening; Brouwers heeft immers zelf als kind op een dergelijk jongenspensionaat gezeten, las ik ergens. Maar hoe dan ook: het relaas over de vele onvoorstelbare misstanden die zich hier in dit klooster achter gesloten deuren afspelen is indringend genoeg!

    Alles wordt bovendien nog eens vele malen erger als het klooster een nieuw Duits schoolhoofd krijgt, een brute tiran die er met zijn tuchtigingswapen (een houten plank; dit verklaart de titel ‘Het hout’) er een waar schrikbewind op nahoudt. Een belangrijke verhaallijn in het boek is als deze ‘Mansoeweetoes’, die door Bonaventura de ‘ever’ (het everzwijn) wordt genoemd, zich weer eens misdraagt tegenover één van zijn leerlingen en dit vervolgens volledig ontspoort.

    De belangrijkste verhaallijn is evenwel dat we meemaken hoe Bonaventura (eigenlijk Eldert geheten) zich, met de hulp van zijn vriendin Patricia, met wie hij enkele keren heimelijk afspreekt buiten het klooster, eindelijk weet los te rukken uit de beklemming van het deprimerende kloosterleven. Zo krijgt het boek in ieder geval nog iets van een happy end…

    De voornoemde Tricia neemt ook bepaald geen blad voor de mond; als ze Eldert inwrijft dat hij deel uitmaakt van het probleem: “Die paar misbruiken wel op een schandelijke manier hun macht over die ventjes en jij houdt net als de hele bende je mond erover dicht, want de macht van zo’n opperjurk strekt zich uit over de hele kwezelgemeenschap die uit schijtlaarzen en laffe apen bestaat. Jij bent medeplichtig.”  Deze ook nog steeds actuele boodschap is denk ik meteen de kern van dit boek.

    Brouwers schrijft in een bijzondere stijl die vol zit met originele en krachtige metaforen en bijzondere woordkeuzes. Hele en halve zinnen duikelen over elkaar heen, net als allerlei gedachtesprongen en beelden. Hiermee krijg je de indruk alsof Brouwers vele passages koortsachtig en in een zeer hoog tempo op papier heeft gezet in een soort ‘stream of consciousness’-stijl. Hoe bijzonder deze stijl ook is, denk ik dat deze voor veel lezers daarom niet altijd even makkelijk is.

    Afsluitend moet je concluderen dat dit is een zeer indringend en grimmig boek, waarin Brouwers op zijn hoogst misschien soms wel wat al al te venijnig afrekent met alle misstanden in de Katholieke kerk en zijn eigen verleden. Samen met de bijzondere schrijfstijl leidt dit tot een zonder meer opmerkelijk en markant boek.