Fantasticon

Dit is een zeer actueel en realistisch, maar tegelijkertijd huiveringwekkend boek, waarin de mogelijkheid wordt geschetst dat Rusland de oorlog wint. Het begint een aanval op NAVO-lidstaat Estland en zorgt hiermee voor grote problemen voor de westerse landen. Het boek is hiermee een duidelijke waarschuwing voor de noodzaak van een sterke Europese defensie. Met de vlotte schrijfstijl en de korte hoofdstukjes lees het ook als een trein.

Dit boekje herinnerde mij ook aan mijn eigen verhaal, ‘Een ondenkbaar scenario‘, waarin ik een wereld beschrijf van begin begin jaren ’50, waarin Duitsland WOII gewonnen blijkt te hebben. Tevens een bewijs van dat de redelijke positieve uitkomst van WOII helemaal niet zo onontkoombaar was als we misschien met zijn allen denken…

In dit boek neemt de schrijver je mee in de geschiedenis van zijn voorouders, de adellijke Pruisische familie Von Benda.

Dat is in het begin taai, als we ons door wel erg veel namen en verwikkelingen heen moeten worstelen. De vele familie-kiekjes hadden eerlijk gezegd ook niet gehoeven en geven soms de indruk dat je in een privé-boekje van Bas voor zijn familie zit te bladeren.

Maar allengs wordt het interessanter, als Von Benda begin te schrijven hoe in de decennia na WOI ook onder zijn familie het nationalisme en zelfs het nationaalsocialisme wortel schieten! Het interessante in dit boek is daarmee met name gelegen in dat we meer lezen hoe schijnbaar hele gewone en hele weldenkende mensen meewerkten aan Nazi-Duitsland, bijvoorbeeld als secretaresse of soldaat in de Wehrmacht, of als als militair of bureaucraat: allemaal schakeltjes van een verdorven regime. Veel aandacht gaat daarbij uit naar Luise von Benda, die de vriendin (en later vrouw) was van generaal Alfred Jodl, en die uitgebreid geschreven heeft over haar leven.

Bas Von Benda legt mooi uit dat in de begintijd juist de nadruk op het gemeenschappelijke (de ‘Volksgemeinschaft’) zoveel mensen aantrok. En hij brengt heel goed in beeld hoe iedereen voor de eigen rol in de oorlog probeert te vergoelijken ; door de eigen invloed te bagatelliseren, door te zeggen dat ze niet wisten van de vreselijke misstanden en dat geallieerden toch ook geen lieverdjes waren. Of door erop te hameren dat ze toch maar gewoon hun plicht deden als Duitser. Dat was ook allemaal deel van de redenatie van Alfred Jodl en zijn vrouw Luise, die zich vurig verdedigden bij het Neurenberg-proces (dat mocht overigens niet baten; Jodl kreeg de doodstraf).

Zeer boeiende kost al met al, al had wat mij betreft het boek wel veel korter gemogen. Lang niet alle volledig overgenomen brieffragmenten en dergelijke zijn namelijk even interessant.

In dit boek wordt je meegezogen in het kolkende, overvolle, smerige, opwindende en fascinerende Bombay van de jaren ’80. De verteller is een uit Nieuw-Zeeland ontsnapte crimineel. Hij dompelt zich onder in het dagelijkse leven van India en dat is zonder meer zeer meeslepend. Hij maakt bizarre dingen mee en hoopt intussen zelf ook nog een beter mens te worden. En intussen blijkt dit boek ook nog, in ieder geval deels autobiografisch te zijn. Maar dan waarschijnlijk wel flink opgesmukt; iets wat me een beetje deed denken aan ‘Ik, Jan Cremer’.

Ja: dit is echt een beest van een boek! Want er gebeurt zoveel… Om enkele dingen te noemen: onze hoofdpersoon wordt gemarteld in een gevangenis, belandt op een slavenmarkt, verblijft in een dorpje in het binnenland, woont in een sloppenwijk en raakt als ‘arts’ verzeild in een cholera-epidemie… En zo kan ik nog wel even doorgaan! Onze hoofdpersoon ontwikkelt een knots van een heroïne-verslaving (en kickt weer cold turkey af), krijgt een positie in de lokale maffia, raakt bekend met het Bollywood-wereldje, gaat op een uiterst bloedige missie naar het door oorlog verscheurde Afghanistan en raakt verwikkeld in een bijna kluchtige verhaallijn rondom een ‘dans-beer’. Al met al heerlijk smeuïg beschreven gebeurtenissen…

Natuurlijk is dit hiermee ook, met het kolossaal aantal pagina’s, een flinke, zeer flinke kluif. Toch bleef ik tot het eind gegrepen door dit boek. Ik begrijp dat er ook al een tv-serie van gemaakt is en dat verbaast me niets. Want wat een krachtige epische vertelling! Met mooi, bij tijd en wijlen zeer bloemrijk, taalgebruik en heel veel originele observaties ook nog eens. Echt geweldig dit! Ik voeg hem bij in mijn Hebban-lijst van favoriete boeken.

Ik heb dit boek trouwens gelezen via de Ebook-actie van de NRC, die elke maand haar lezers weer één of meer boeken aanbiedt. Fijne service, NRC, dank daarvoor!

Dit boek bevat diverse levensverhalen die samen een beeld geven van de roerige geschiedenis Baltische staten, waarin met name veel ruimte is voor de grote wereldoorlogen die de vorige eeuw teisterden. Brokken schetst al die personages prachtig en ook uitgebreid, inclusief foto-materiaal en dergelijke.

Dat alles maakt dit boek zeker de moeite waard maar ook nogal een kluif, want het is allemaal nogal veel. Bovendien is het ene verhaal toch echt interessanter dan het andere. Verhalen die er uit sprongen waren onder meer die over Mark Rothko en Sergei Eisenstein. En zo toch al met al zeer de moeite waard!