Fantasticon

Soms heb je van die cult-boeken waarvan je zelf eigenlijk niet snapt wat men er zo goed aan vond. Zelf had ik dat bijvoorbeeld bij ‘Fight Club’  van Chuck Palahniuk. Enorm gehypt, maar ik vond het eigenlijk allemaal niet zo veel aan.

Hetzelfde is aan de hand met dit boek, ‘Factotum’, want ook hier heb ik geen idee wat de buzz is. Het verhaal gaat over een luie, ambitieloze loser die zich door een schier eindeloze reeks van de meest vreselijke klaploperbaantjes heen werkt, zich laveloos drinkt in de kroeg en hier en daar wat kansloze scharrels aangaat met wat vrouwen. Hoofdpersoon Henry Chinaski is even stuitend pretentieloos en richtingloos in zijn leven, als dit boek is wat betreft plot-ontwikkeling. Dat zorgde ervoor dat ik al snel mijn aandacht verloor.

Helaas, dit boek was dus niet aan mij besteed…

Deze geramde wereldliteratuur-klassieker wordt door vrijwel elke serieuze schrijver als inspiratiebron genoemd. Hiernaast vormt het ook nog eens de basis voor de film ‘Apocalypse Now’, ook al weer zo’n imposante klassieker.

Tijd dat ik het boek ook eens las, dus; gezien de pittige schrijfstijl toch maar in het Nederlands (ik had me eerst aan de Engelstalige versie gewaagd) en in een fijne vertaling van Bas Heijne. En ik moet zeggen: ik werd niet teleurgesteld! Conrad presenteert zich als een rasverteller. Hij formuleert ijzersterk, zeer beeldend en toch kernachtig en weet je hiermee kundig het broeierige en duistere verhaal in te sleuren.

Het verhaal gaat over Marlow die, gezeten op het dek van een boot die dobbert op de Thames, het verhaal vertelt aan zijn vrienden, over hoe hij vroeger ooit een reis gemaakt had naar het hart van de duisternis. Hiermee bedoelt hij donker Afrika, waar Marlow (we praten eind negentiende eeuw) met zijn boot de Congo-rivier moest opstomen richting de handelspost van de legendarische Kurtz. Marlow raakt gefascineerd door deze man, zonder hem ooit nog gezien te hebben…

Maar laat ik verder niets vertellen, want natuurlijk moet iedereen zelf dit boek maar lezen! Want dat is de moeite zonder meer waard. En dan te bedenken dat het boek 114 jaar oud is, ongelooflijk!

Niccolo Ammaniti excelleert is het ongenadig neerzetten van personages en situaties. Zijn personages zijn vaak extreem (zo heb ik al een satanist en een neonazi voorbij zien komen) en de situaties waarin ze terechtkomen zijn vaak al net zo uitzinnig, met vaak noodlottige uitkomsten.

Dit kan bij Ammaniti resulteren in twee soorten boeken: ten eerste bewogen drama’s over hoe onbarmhartig het leven kan zijn (dit vind ik ook zijn beste boeken, zoals zijn ‘Ik haal je op, ik neem je mee’) en ten tweede regelrechte kluchten. Deze boeken, zoals ‘Zo God het wil’, vind ik aanzienlijk minder.

Het is om voornoemde reden jammer dat dit boek, ‘Het laatste oudejaar van de mensheid’ in de laatste categorie valt. Het is een volledig overtrokken verhaal dat er kortom over gaat hoe een oudejaarsfeest bij een nieuwbouwcomplex in Rome, volledig ontspoort. Ook nu heeft Ammaniti gekozen voor bijzondere personages, zoals een dominatrix (een SM-meesteres) en een lompe hooligan. Ammaniti laat, zoals te doen gebruikelijk, de verhaallijnen van alle personages samenkomen in een climax (en natuurlijk geen positieve!).

Al met al vond ik het boek hiermee te overdreven en te kluchtig, om dat woord maar weer eens te gebruiken, om het echt goed te vinden. Hiermee is het hoogstens vermakelijk, maar ja, dat is niet echt genoeg. Voor mij voorlopig even geen Ammaniti meer…

Dit boek was op zich al een bijzondere ervaring omdat het het eerste is dat ik op mijn i-Pad las. Ik moet zeggen: dat smaakt naar meer!

Of dat ook geldt voor Dan Brown valt nog maar te bezien. De man heeft natuurlijk met ‘De Da Vinci Code’  en ‘ Het Bernini mysterie’ aardige boeken geschreven, maar ja: het blijft allemaal wel erg gekunstelde formule-fictie in een soms tenenkrommend proza. Om die reden had ik zijn ‘Het verloren symbool’  al gelaten voor wat het was. Ik durfde het echter, mede door enkele gunstige reviews met zijn nieuwste worp, met ‘Inferno’  toch weer aan.

Om te ervaren dat Brown me meteen verraste met een briljante vondst. Zijn hoofdpersoon Robert Langdon kan nogal een de onkreukbare gelijkhebberige en irritant pedante ‘held’ uithangen, en waarschijnlijk voelde Brown dit aan, want hij brengt Langdon meteen in een heel wat kwetsbaarder situatie. Hij raakt door een schampschot van een kogel namelijk zijn geheugen kwijt! Dit leidt ertoe dat nu ook Langdon eens een keer niet precies weet wat er nu speelt als meteen hierna het verhaal begint. En bovendien blijkt het geheugenverlies verhaaltechnisch een vondst, omdat je hierdoor met precies dezelfde kennis als Langdon zelf het avontuur induikt (een premisse die bijvoorbeeld ook Memento zo’n sterke film maakt).

Daarmee is wel het beste vermeld. Brown zit in de rest van het boek in de bekende spagaat tussen enerzijds een razendsnel plot te ontwikkelen maar anderzijds zijn sappige geschiedkundige kennis met je te delen (natuurlijk met name over Dante’s Commedia Divina, maar ook over de drie steden die we aandoen: Florence, Venetie en Istanbul). De wendingen zijn soms weer ongeloofwaardig en de puzzels zijn in dit boek wat minder aanwezig, viel me verder op. Zijn achterliggende Malthusiaanse boodschap over de gevaren van de exponentieel groeiende wereldbevolking is dan wel weer interessant. En, ten slotte nog een opvallend detail: Brown heeft goed naar Stieg Larsseon gekeken door een pittig punkmeisje als personage op te voeren.

Kortom: weer een echte Dan Brown, die al met al toch best de moeite waard is (alhoewel ik nu wel weer even voldoende Brown heb gelezen).

Ik heb me al veel vaker gestoord aan achterflap-teksten (of voorflap-teksten als dat het geval is) van boeken, die erg vaak de plank mis slaan. Maar zo kolossaal als bij dit boek van ene Jessica Grant, neen, zo zout heb ik het nooit gegeten. ‘Moderne zedenschets’, lees ik op de voorkaft, en: ‘flinke portie seks’. Beide komen echter niet in de verste verte in het boek voor! Is dit boek een misdruk of zo? Hoe dan ook, heel merkwaardig.

Gelukkdig is het boek zelf wel goed. Dat komt met name door de vertelstemmen. Hoofdpersonen zijn ten eerste de, hoe zeg ik het vriendelijk, laagbegaafde Audrey. Haar kijk op de wereld is heel bijzonder en vaak aanstekelijk grappig door de gekke associaties, redenaties en denkbeelden. Zoals het meertje achter haar ouders huis, waarvan ze zeker weet dat dat heel diep is en zelfs geen bodem heeft. Als ze dan een keer vuurwerk afsteken boven het meertje mijmert Audrey of de mensen aan de andere kant van het meertje het ook kunnen zien. Leuk aan Audrey is ook haar grote hart en onwankelbare vertrouwen in de mens.

De tweede personage is bizar genoeg haar schildpad, die Audrey laat logeren bij haar buren als zij terug moet reizen naar haar geboortedorp omdat haar vader is overleden (de centrale pun van het boek). Deze schildpad houdt het verhaal bij elkaar en dicht essentiële gaten in je kennis. Grappig is hij ook, bijvoorbeeld doordat zijn enige manier van communiceren is om een blaadje sla uit zijn bek te laten vallen.

In het geheel heeft Grant gewoon een goed een leuk boek geschreven, dat als enige manco heeft dat het wel wat korter had gemogen…